පරිගණක ජාලකරණයේ පදනම: OSI Model සහ TCP/IP

අද වන විට මුළු ලෝකයම එකිනෙක සම්බන්ධ වී ඇත්තේ පරිගණක ජාල (Computer Networks) හරහායි. ඔබ ඔබේ දුරකථනයෙන් හෝ පරිගණකයෙන් වෙබ් අඩවියකට පිවිසෙන විට තත්පරයකින් දශම ගණනක් තුළ දත්ත සැතපුම් දහස් ගණනක් ඈතට ගමන් කර නැවත පැමිණේ. මෙම ක්‍රියාවලිය විධිමත්ව සිදුවන්නේ කෙසේද?

OSI ආකෘතිය (Open Systems Interconnection Model)

ISO ආයතනය විසින් 1984 දී හඳුන්වා දුන් OSI ආකෘතිය මඟින් පරිගණක ජාල සන්නිවේදනය ස්ථර 7 කට බෙදා දක්වයි:

  1. Layer 7 - Application Layer (යෙදුම් ස්ථරය): පරිශීලකයා සහ මෘදුකාංග අතර අන්තර්ක්‍රියාව සිදුවේ. (උදා: HTTP, HTTPS, FTP, DNS, SMTP).

  1. Layer 6 - Presentation Layer (නිරූපණ ස්ථරය): දත්ත සංකේතනය (Encryption), සම්පීඩනය (Compression) සහ ආකෘති පරිවර්තනය (Translation) සිදුකරයි. (උදා: SSL/TLS, JPEG, ASCII).

  1. Layer 5 - Session Layer (සැසි ස්ථරය): උපකරණ දෙකක් අතර සම්බන්ධතාවය ආරම්භ කිරීම, පවත්වා ගැනීම සහ අවසන් කිරීම පාලනය කරයි.

  1. Layer 4 - Transport Layer (ප්‍රවාහන ස්ථරය): දත්ත කොටස් (Segments) වලට කඩා විශ්වාසනීයව ගමනාන්තයට යැවීම පාලනය කරයි. (ප්‍රධාන ප්‍රොටෝකෝල: TCP - විශ්වාසනීය සම්බන්ධතා, UDP - අධිවේගී ප්‍රවාහ).

  1. Layer 3 - Network Layer (ජාල ස්ථරය): විවිධ ජාල අතර දත්ත පැකට් (Packets) සඳහා හොඳම ගමන් මාර්ගය (Routing) තීරණය කරයි. මෙහිදී Logical IP ලිපින භාවිතා වේ. (උදා: IPv4, IPv6, ICMP).

  1. Layer 2 - Data Link Layer (දත්ත සබැඳි ස්ථරය): එකම ජාලයක ඇති උපාංග අතර Frame මඟින් සන්නිවේදනය සිදු කරයි. මෙහිදී භෞතික MAC Address භාවිතා වේ. (උදා: Ethernet Switches, ARP).

  1. Layer 1 - Physical Layer (භෞතික ස්ථරය): සංඥා (Bits - 0 සහ 1) විදුලි තරංග, ආලෝක සංඥා (Fiber Optic) හෝ ගුවන් විදුලි තරංග (Wi-Fi) ලෙස භෞතිකව සම්ප්‍රේෂණය කිරීම.

---

TCP/IP ආකෘතිය සහ ප්‍රායෝගික අන්තර්ජාලය

OSI යනු න්‍යායික (Theoretical) ආකෘතියක් වන අතර, අද අප භාවිතා කරන අන්තර්ජාලය සැබවින්ම ක්‍රියාත්මක වන්නේ TCP/IP Model එක මතයි. මෙහි ප්‍රධාන ස්ථර 4 කි:

  • Application Layer

  • Transport Layer

  • Internet Layer

  • Network Access Layer

TCP Three-Way Handshake

TCP මඟින් සම්බන්ධතාවයක් ගොඩනගන්නේ අදියර 3 ක සංවාදයකිනි:
  1. SYN (Synchronize): සේවාදායකයා සම්බන්ධතාවයක් ඉල්ලයි.
  1. SYN-ACK: සේවාදායකය ඉල්ලීම පිළිගෙන ප්‍රතිචාර දක්වයි.
  1. ACK (Acknowledge): සම්බන්ධතාවය තහවුරු වී දත්ත හුවමාරුව ආරම්භ වේ.
XPACE උපදෙස: ජාලකරණය ඉගෙන ගන්නා විට Wireshark වැනි Packet Analyzer එකක් භාවිතා කර දත්ත පැකට් සජීවීව නිරීක්ෂණය කිරීම මඟින් මෙම සංකල්ප පහසුවෙන් තහවුරු කරගත හැකිය.